اگر کودک ۲ ساله وقتی جواب «نه» می شنود به سر، صورت یا بدن خودش می زند، این رفتار در بسیاری از موارد راهی برای نشان دادن خشم و ناکامی است. کودک در این سن هنوز نمی تواند احساسات شدیدی مثل عصبانیت، ناراحتی یا ناامیدی را به خوبی با کلمات بیان کند و ممکن است واکنش بدنی نشان دهد. با این حال، شدت، تکرار و شرایطی که کودک خودش را می زند مهم است و باید در کنار رفتارهای دیگر او بررسی شود.
امروز در مامان من ی مقاله خلی خوب درباره چرا کودک دو ساله وقتی نه می شنود خودش را می زند را می توانید مشاهده کنید.
چرا کودک ۲ ساله بعد از شنیدن «نه» خودش را می زند؟ هنوز نمی تواند خشمش را کنترل کند
کودک دو ساله احساسات شدیدی دارد، اما مهارت کنترل انها هنوز کامل نشده است. وقتی چیزی می خواهد و با مخالفت روبه رو می شود، ممکن است خیلی سریع عصبانی شود. گریه کردن، پرت کردن وسایل، افتادن روی زمین یا زدن خودش می تواند واکنش او به این ناکامی باشد.
برای کودک، شنیدن «نه» گاهی فقط یک کلمه نیست؛ یعنی چیزی که می خواسته در همان لحظه اتفاق نمی افتد و هنوز نمی تواند دلیل ان را مثل یک کودک بزرگ تر درک و تحمل کند.
هنوز راه بهتری برای بیان احساسش پیدا نکرده است
ممکن است کودک بتواند جمله های کوتاه بگوید، اما هنگام عصبانیت نتواند احساسش را با کلمات بیان کند. در این شرایط، رفتار جای حرف زدن را می گیرد.
مثلا کودک ممکن است به جای اینکه بگوید: «من عصبانی شدم.»
یا: «من اینو می خوام.»
خودش را بزند یا گریه کند.
به مرور و با یاد گرفتن کلمات مربوط به احساسات، می توان به کودک کمک کرد راه های مناسب تری برای بیان ناراحتی خود پیدا کند.
وقتی کودک خودش را می زند چه کار کنیم؟
اول جلوی اسیب را بگیرید اگر کودک در حال زدن سر یا صورت خودش است، بدون فریاد زدن دست او را ارام نگه دارید یا وسیله ای را که ممکن است باعث اسیب شود از دسترسش دور کنید.
لازم نیست در همان لحظه سخنرانی کنید یا درباره کارش توضیح طولانی بدهید. وقتی کودک به شدت عصبانی است، معمولا توانایی شنیدن توضیحات طولانی را ندارد.
می توانید با صدای ارام بگویید: «می دونم عصبانی شدی، ولی نمی ذارم خودت رو بزنی.»
این جمله هم احساس کودک را نادیده نمی گیرد و هم مرز مشخصی برای رفتار اسیب زننده می گذارد.
روی خواسته کودک فورا کوتاه نیایید
اگر هر بار کودک خودش را زد و بعد از ان چیزی را که می خواست دریافت کرد، ممکن است به مرور این رفتار برای رسیدن به خواسته اش تقویت شود.
مثلا اگر کودک به خاطر ندادن تلفن خودش را می زند و بلافاصله تلفن را به او می دهیم تا ارام شود، ممکن است کودک ارتباطی بین این رفتار و رسیدن به خواسته اش ایجاد کند.
البته این به معنی نادیده گرفتن کودک نیست. می توان همزمان او را ارام کرد و روی تصمیمی که گرفته شده باقی ماند.
احساس کودک را با کلمات ساده بیان کنید
در لحظه عصبانیت، جمله های کوتاه بهتر از توضیح های طولانی هستند.
مثلا: «عصبانی شدی چون گفتم نه.»
«می دونم اینو می خواستی.»
«زدن خودت درد داره.»
بعد از ارام شدن کودک می توان درباره احساسش بیشتر صحبت کرد.
ایا تنبیه کردن کودک باعث می شود خودش را نزند؟
معمولا تنبیه، داد زدن یا زدن دست کودک راه مناسبی برای اموزش کنترل خشم نیست. کودک ممکن است به جای یاد گرفتن راهی برای ارام شدن، فقط یاد بگیرد که احساساتش را پنهان کند یا از واکنش والد بترسد.
هدف این نیست که کودک هیچ وقت عصبانی نشود؛ هدف این است که کم کم یاد بگیرد عصبانیتش را بدون اسیب زدن به خودش یا دیگران نشان دهد.
چطور دفعات این رفتار را کمتر کنیم؟
چند کار ساده می تواند کمک کننده باشد: قوانین خانه را کوتاه و ثابت نگه دارید.
برای همه خواسته ها «بله» نگویید تا از گریه و عصبانیت جلوگیری شود.
وقتی کودک ارام است، درباره احساسات مختلف با او صحبت کنید.
به او کلمات ساده ای مثل «عصبانی»، «ناراحت»، «نمی خوام» و «کمک می خوام» یاد بدهید.
وقتی به جای زدن خودش با کلمه یا رفتار مناسب ناراحتی اش را نشان داد، همان رفتار را مورد توجه قرار دهید.
هنگام خستگی، گرسنگی یا خواب الودگی انتظار تحمل و همکاری زیادی از کودک نداشته باشید.
اگر می دانید یک موقعیت معمولا باعث عصبانیت شدید او می شود، قبل از ان با یک انتخاب ساده یا توضیح کوتاه اماده اش کنید.
چه زمانی زدن خود می تواند نیاز به بررسی بیشتری داشته باشد؟ هر بار خودزنی در کودک دو ساله به معنی وجود مشکل جدی نیست. اما اگر کودک به شکل مکرر یا شدید خودش را می زند، به خودش اسیب می رساند، رفتار در حال بیشتر شدن است یا همراه با نگرانی های دیگری درباره رشد، ارتباط، بازی، زبان یا رفتار اوست، بهتر است موضوع با پزشک کودک یا متخصص رشد و رفتار کودک مطرح شود.
همچنین اگر کودک هنگام زدن خودش اسیب جدی می بیند، نباید فقط به مدیریت رفتاری در خانه اکتفا کرد و لازم است وضعیت او ارزیابی شود.
سخن اخر
کودک ۲ ساله ای که بعد از شنیدن «نه» خودش را می زند، لزوما قصد لجبازی یا ازار دادن خودش را ندارد. در بسیاری از موارد، او هنوز راه مناسبی برای کنار امدن با خشم و ناکامی پیدا نکرده است. واکنش ارام والد، جلوگیری از اسیب، حفظ حد و مرز و اموزش تدریجی کلمات و روش های مناسب برای بیان احساسات می تواند به کمتر شدن این رفتار کمک کند.